Τρίτη, 19 Μαρτίου 2013

Η πρώτη Κυριακή της Σαρακοστής


Α΄ Νηστειών – της Ορθοδοξίας
Κάθε Κυριακή της Σαρακοστής έχει και διαφορετικό εορτολογικό θέμα:
Κυριακή της ΟρθοδοξίαςΗ Α΄ Κυριακή είναι η Κυριακή της Ορθοδοξίας. Εορτάζουμε την αναστήλωση των Εικόνων  (843μ.Χ) από την Αγία Αυτοκράτειρα Θεοδώρα και τον Πατριάρχη Μεθόδιο. «Ανάμνησιν ποιούμεθα της αναστηλώσεως  των αγίων και σεπτών  εικόνων», κατά τό συναξάρι της ημέρας.  Θεσπίστηκε από τους Αγίους Πατέρες για να στηρίζει τους πιστούς στην Ορθόδοξη πίστη και να τους προστατεύει από τις αιρέσεις. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί λατρεύουν μόνο τον Τριαδικό Θεό, ενώ αποδίδουν τιμή και δόξα στην Υπεραγία Θεοτόκο και τους Αγίους.
Διάφοροι λόγοι και προπάντων η απομάκρυνση από το πνεύμα της ορθόδοξης  παράδοσης υποκίνησαν το κακό της Εικονομαχίας , που διήρκεσε από το 726 μέχρι το 843 και ταλαιπώρησε τόσο πολύ  την Εκκλησία. Κατέληξε όμως στον θρίαμβο της Ορθοδοξίας, που γιορτάζουμε την Κυριακή  αυτή.
Ο Αυτοκράτορας του βυζαντίου Λέων ο Γ΄ ο Ίσαυρος, δέκα χρόνια μετά την άνοδο του στο θρόνο, σε ένα δημόσιο λόγο του, διακήρυξε   ότι η τιμή στις άγιες  εικόνες ήταν ειδωλολατρία. Από τότε άρχισε ένα άγριο  και αιματηρό κυνηγητό  ενάντια στις  άγιες εικόνες και σε αυτούς που τις υποστήριζαν.  Η κατάσταση αυτή συνεχίστηκε με τον γιο του Κωνσταντίνο  τον Ε΄(740-755) και ο διωγμός ξεθύμανε αρκετά με τον βασιλιά Λέοντα τον Δ΄(775-780) και αργότερα με την σύζυγό του Ειρήνη, η οποία συγκάλεσε την Ζ΄ Οικουμενική  Σύνοδο (787) που άρχισε στη Νίκαια και τελείωσε στη  Κωνσταντινούπολη. Στη Σύνοδο αυτή καταδικάστηκε η Εικονομαχία και έχουμε τον πρώτο θρίαμβο της Ορθοδοξίας.
Όμως, νέα περίοδος άρχισε αργότερα με3 τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο (813-820), την συνέχισε ο Μιχαήλ ο Β΄ ο Τραυλός (820-829) και τελευταίος  εικονομάχος αυτοκράτορας  ήταν   ο   γιος  του Θεόφιλος (829-842), που αποδείχτηκε πολύ φανατικός και μισούσε την ορθοδοξία.  Αλλά μετά τον θάνατό του, η ευσεβής σύζυγός του Θεοδώρα, στερέωσε  και πάλι την ορθοδοξία (843), με συμπαραστάτη τον Πατριάρχη  Μεθόδιο. Έτσι  την Κυριακή,  με λιτανεία  που έκανε  η ίδια η Θεοδώρα με τον γιο της Μιχαήλ τον αυτοκράτορα, καθώς  και με όλο τον κλήρο και τον λαό, αναστήλωσαν τις άγιες εικόνες και στόλισαν πάλι με αυτές την εκκλησία του Χριστού. Την ανάμνηση του σπουδαίου αυτού γεγονότος γιορτάζουμε την πρώτη Κυριακή των Νηστειών, όλοι οι Ορθόδοξοι χριστιανοί με χαρά.

Σημ.:Σε όλες τις Κυριακές της Μ. Τεσσαρακοστής τελείται η Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου, αντί της Θ. Λειτουργίας του Ιερού Χρυσοστόμου.

Η Θεία Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων


Μπορούμε να ονομάσουμε χωρίς υπερβολή τη Λειτουργία αυτή, μαζί με τα λειτουργικά χειρόγραφα, «Λειτουργία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής», γιατί πραγματικά αποτελεί την πιό χαρακτηριστική Ακολουθία της ιεράς αυτής περιόδου. Είναι δυστυχώς αλήθεια ότι πολλοί από τους χριστιανούς αγνοούν τελείως την ύπαρξί της, ή την ξεύρουν μόνο από το όνομα, ή και ελάχιστες φορές την έχουν παρακολουθήσει. Δεν πρόκειται να τους μεμφθούμε γι᾿ αυτό. Η Λειτουργία των Προηγιασμένων τελείται σήμερα στους ναούς μας το πρωί των καθημερινών της Τεσσαρακοστής, ημερών δηλαδή εργασίμων, και γι᾿ αυτό λίγοι είναι εκείνοι που δεν δεσμεύονται κατά τις ώρες αυτές από τα επαγγέλματα ή την υπηρεσία των. Τα τελευταία χρόνια γίνεται μια πολύ επαινετή προσπάθεια αξιοποιήσεώς της. Σε πολλούς ναούς τελείται κάθε Τετάρτη απόγευμα, σε ώρες που πολλοί, αν όχι όλοι οι πιστοί, έχουν τη δυνατότητα να παρευρεθούν στην τέλεσί της.
Το όνομά της η Λειτουργία αυτή το πήρε από την ίδια τη φύση της. Είναι στην κυριολεξία Λειτουργία «προηγιασμένων δώρων». Δεν είναι δηλαδή Λειτουργία όπως οι άλλες γνωστές λειτουργίες του Μεγάλου Βασιλείου και του ιερού Χρυσοστόμου, στις οποίες έχομε προσφορά και καθαγιασμό τιμίων δώρων. Τα δώρα είναι καθαγιασμένα, προηγιασμένα, από άλλη Λειτουργία, που ετελέσθη σε άλλη ημέρα. Τα προηγιασμένα δώρα προτίθενται κατά την Λειτουργία των Προηγιασμένων για να κοινωνήσουν απ᾿ αυτά και να αγιασθούν οι πιστοί. Με άλλα λόγια η Λειτουργία των προηγιασμένων είναι μετάληψις, κοινωνία.

Η Μεγάλη Σαρακοστή και η οικογένεια


Η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής μας προσφέρει ευκαιρίες πολύτιμες, στην πραγματικότητα μοναδικές, για πνευματική ανάταση, ψυχική κάθαρση, καθημερινή συμμετοχή στην ορθόδοξη λατρεία, oλοκληρωτική βίωση του γνήσιου ασκητικού πνεύματος της Εκκλησίας μας. Πολλές φορές όμως οι γονείς –και μαζί τους οι παιδαγωγοί- αναρωτιούνται: Είναι δυνατόν, και πώς, να βοηθήσουμε τα παιδιά και τους νέους να προσεγγίσουν αυτή την εξαιρετική περίοδο, σε καιρούς δύσκολους, μη πνευματικούς και μάλλον αποτρεπτικούς των διδαγμάτων της Σαρακοστής; Το έργο είναι δύσκολο, είναι αλήθεια αυτό, όχι όμως και ακατόρθωτο. Η Εκκλησία αβοήθητους δεν μας αφήνει. Μας χαρίζει πλούτο ασύγκριτο εφοδίων, στηριγμάτων, παραδειγμάτων και προτύπων, δρόμων και κατευθύνσεων για να φθάσουμε στο τέρμα, που δεν είναι άλλο από την προσωπική συνάντηση του καθενός με τον Σταυρωμένο και Αναστημένο Χριστό. Γι’ αυτό θα προσπαθήσουμε με λόγους απλούς και κατανοητούς λίγες σκέψεις και προτάσεις να καταθέσουμε με πολλή αγάπη και ακόμη περισσότερη αγωνία.

Οι πατέρες της Εκκλησίας μας συμβουλεύουν για τη νηστεία


Η νηστεία προστατεύει τα νήπια, σωφρονίζει το νέο, κάνει σεβαστό το γέροντα. Διότι τα γεράματα, στολισμένα με τη νηστεία, γίνονται πιο σεβαστά.
Για τις γυναίκες είναι ο πιο κατάλληλος στολισμός, γι' αυτούς που βρίσκονται στην ακμή της ηλικίας, το χαλινάρι· είναι το φυλακτό των συζύγων και η τροφός αυτών που παρθενεύουν. Με αυτούς τους τρόπους η νηστεία βοηθά σε κάθε σπίτι.
Ποιά, όμως, είναι η σημασία της για τη δημόσια ζωή μας; Ολόκληρη την πόλη και όλο τον λαό τους επαναφέρει αμέσως στην τάξη, καταστέλλει τις κραυγές, απομακρύνει τις κακολογίες... Αν όλοι την παρελάμβαναν ως σύμβουλο σ᾿ αυτά που οφείλουν να πράξουν, τίποτε δεν θα εμπόδιζε να είχαμε βαθιά ειρήνη σ᾿ ολόκληρη την οικουμένη...
Κι ούτε πάλι ο βίος μας θα ήταν τόσο πολυστένακτος και γεμάτος κατήφεια, αν η νηστεία κυβερνούσε τη ζωή μας. Διότι είναι φανερό ότι θα δίδασκε σε όλους όχι μόνο την εγκράτεια των τροφών, αλλά την πλήρη αποφυγή και αποξένωση από τη φιλαργυρία, την πλεονεξία και από κάθε άλλη κακία».
Μέγας Βασίλειος

Σκέψεις για τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή


Είναι γνωστὸ πως στην περίοδο αυτὴ έχουμε δυὸ νηστείες. Είναι περίπου επτὰ εβδομάδες αυστηρής νηστείας και μία η εβδομάδα της Τυρινής που προηγείται, οκτώ. Για πολλοὺς είναι μία ευχάριστη και επιθυμητὴ περίοδος, ενώ για άλλους είναι δύσκολη και για άλλους καθόλου ευχάριστη. Θα προσπαθήσουμε να πούμε λίγες σκέψεις για την περίοδο αυτή, όπως την έχουν χαρακτηρίσει οι άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας.
Πρώτα πρώτα να θυμηθούμε τον άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό, που κάνει μία γενικὴ παρατήρηση για την αγία Τεσσαρακοστή. Λέγει προς όλους μας: «Τὴν Τεσσαρακοστὴν μὴ ἐξουθενεῖτε· μίμησιν γὰρ περιέχει τῆς τοῦ Χριστοῦ πολιτείας».  Είναι σημαντικὴ παρατήρηση αυτή. Ο Χριστὸς δεν εξουθενώνει, δηλ. δεν αφαιρεί τη δύναμη της μεγάλης Τεσσαρακοστής. Πιο πλατειὰ θα λέγαμε, δεν περιφρονεί την μεγάλη Τεσσαρακοστή. Δεν λέγει πως η περίοδος αυτὴ δεν είναι σωστή, ούτε κοροϊδεύει τη νηστεία της Εκκλησίας, ούτε την ατιμάζει, ούτε δυσανασχετεί με τον ερχομό της, ούτε εύχεται να περάσει γρήγορα, ούτε καταλύει τη νηστεία επιδεικτικὰ και χωρὶς λόγο, ούτε προπαγανδίζει πως οι καιροὶ άλλαξαν και πρέπει να αλλάξουμε και εμείς.

Συμμετοχή στις Ακολουθίες της Μεγάλης Σαρακοστής


Ίσως είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κάποιος ολόκληρο το λατρευτικό κύκλο της Μεγάλης Σαρακοστής. Ο καθένας όμως μπορεί να παρακολουθήσει μερικές έστω Ακολουθίες. Δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία για κείνους που στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής δεν αυξάνουν το χρόνο για παρακολούθηση και συμμετοχή στη Θεία Λατρεία. Εδώ και πάλι οι προσωπικές συνθήκες, οι ατομικές δυνατότητες και αδυναμίες μπορεί να ποικίλουν και να οδηγούν σε διάφορες αποφάσεις αλλά είναι ανάγκη να υπάρξει μια απόφαση, είναι ανάγκη να γίνει μια προσπάθεια, να υπάρξει μια σταθερή επιδίωξη. 
Από την πλευρά της λειτουργικής ζωής μπορούμε εμείς να προτείνουμε το κατώτατο όριο παρακολούθησης, όχι με σκοπό την πνευματικά καταστρεπτική αίσθηση ότι έχουμε εκπληρώσει μια υποχρέωση μας, αλλά να πάρουμε τουλάχιστον τα στοιχειώδη από το λειτουργικό πνεύμα της Σαρακοστής. 

Η Μεγάλη Σαρακοστή: «Ένας τρόπος ζωής»


Με την παρακολούθηση των Ακολουθιών, με τη νηστεία, ακόμα και με την προσευχή σε τακτά διαστήματα, δεν εξαντλείται η όλη προσπάθεια στη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής. Ή μάλλον για να είναι όλα αυτά αποτελεσματικά και να έχουν νόημα, πρέπει να υποστηρίζονται και από αυτή την ίδια τη ζωή. Χρειάζεται δηλαδή ένας «τρόπος ζωής» που να μην έρχεται σε αντίθεση με όλα αυτά και να μην οδηγεί σε μια «διασπασμένη» ύπαρξη. Στο παρελθόν, στις ορθόδοξες χώρες η ίδια η κοινωνία πρόσφερε μια τέτοια υποστήριξη με τον συνδυασμό που είχε στα έθιμα, στις εξωτερικές αλλαγές, με τη νομοθεσία, με τους δημόσιους και ιδιωτικούς κανονισμούς, με όλα δηλαδή όσα περιλαμβάνονται στη λέξη πολιτισμός. Κατά τη Μεγάλη Σαρακοστή ολόκληρη η κοινωνία υποδεχόταν ένα συγκεκριμένο ρυθμό ζωής, ορισμένους κανόνες που υπενθύμιζαν στα άτομα-μέλη της κοινωνίας την περίοδο της Σαρακοστής. Στη Ρωσία, λόγου χάρη, δεν μπορούσε κανείς εύκολα να ξεχάσει τη Σαρακοστή γιατί οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν διαφορετικά αυτή την περίοδο• τα θέατρα έκλειναν και, σε παλιότερους καιρούς, τα δικαστήρια ανέβαλλαν τη λειτουργία τους. Φυσικά όλα αυτά τα ερεθίσματα από μόνα τους, είναι φανερό, ότι δεν ήταν δυνατό να αναγκάσουν τον άνθρωπο να οδηγηθεί στη μετάνοια ή σε μια πιο ζωντανή θρησκευτική ζωή. Αλλά όμως δημιουργούσαν μια ορισμένη ατμόσφαιρα - ένα είδος σαρακοστιανού κλίματος - όπου η ατομική προσπάθεια γινόταν ευκολότερη. Ακριβώς επειδή είμαστε αδύναμοι χρειαζόμαστε τις εξωτερικές υπενθυμίσεις, τα σύμβολα, τα σημάδια. Φυσικά πάντα υπάρχει ο κίνδυνος αυτά τα εξωτερικά σύμβολα ν' αποκτήσουν αυτοτέλεια, να γίνουν αυτοσκοπός, και έτσι αντί να είναι απλά μια υπενθύμιση, να γίνουν για την κοινή αντίληψη το μόνο περιεχόμενο της Μεγάλης Σαρακοστής. Αυτόν τον κίνδυνο τον έχουμε επισημάνει παραπάνω όταν μιλήσαμε για τις εξωτερικές συνήθειες και τα πανηγύρια που αντικαθιστούν τη γνήσια προσωπική προσπάθεια. Αν όμως καταλάβουμε σωστά αυτές τις συνήθειες τότε θα γίνουν ο «κρίκος» που συνδέει την πνευματική προσπάθεια με τη ζωή.

Παρασκευή, 15 Μαρτίου 2013

Η Κυριακή της συγχώρησης


Ευαγγέλιο της Κυριακής της Τυρινής
 Ματθ. στ’ 14-21
Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· ἐὰν δὲ μὴ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, οὐδὲ ὁ πατὴρ ὑμῶν ἀφήσει τὰ παραπτώματα ὑμῶν.
Ὃταν δὲ νηστεύητε, μὴ γίνεσθε ὥσπερ οἱ ὑποκριταὶ σκυθρωποί· ἀφανίζουσι γὰρ τὰ πρόσωπα αὐτῶν ὅπως φανῶσι τοῖς ἀνθρώποις νηστεύοντες· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὐτῶν. σὺ δὲ νηστεύων ἄλειψαί σου τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ πρόσωπόν σου νίψαι, ὅπως μὴ φανῇς τοῖς ἀνθρώποις νηστεύων, ἀλλὰ τῷ πατρί σου τῷ ἐν τῷ κρυπτῷ, καὶ ὁ πατήρ σου ὁ βλέπων ἐν τῷ κρυπτῷ ἀποδώσει σοι ἐν τῷ φανερῷ.
Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διαρύσσουσι καὶ κλέπτουσι· θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν οὐδὲ κλέπτουσιν· ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καὶ ἡ καρδία ὑμῶν

Η Κυριακή της συγχώρησης

Τ σημεριν Εαγγέλιο, καθς πόψε ξεκιν Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μς μιλάει μ λόγια θείας λπίδας λλ κα προειδοποιε: Συγχωρετε κείνους πο σφάλουν νώπιόν σας, συγχωρετε, διότι διαφορετικ δν θ συγχωρηθετε. Βασιλεία το Θεο εναι βασιλεία μοιβαίας ναγνώρισης, μοιβαίας ποδοχς κα γάπης, στοιχείων πο συμπίπτουν μ τ χαρ τς κοινωνίας, λλ κα τς τοιμότητας ν σηκώνουμε νας τ βάρη το λλου.

Παρασκευή, 8 Μαρτίου 2013

Ψυχοσάββατο


Τὴν παραμονὴ τῆς Κυριακῆς τῆς Ἀπόκρεω, ἡ Ἐκκλησία μας καλεῖ σὲ μιὰ παγκόσμια ἀνάμνηση ὅλων «τῶν ἀπ' αἰῶνος κοιμηθέντων εὐσεβῶς, ἐπ' ἐλπίδι ἀναστάσεως, ζωῆς αἰωνίου». Γιὰ νὰ καταλάβουμε τὸ νόημα, πρέπει νὰ θυμηθοῦμε ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς εἶναι ἡ θρησκεία τῆς ἀγάπης. Ὁ Χριστὸς δὲν ἄφησε στοὺς μαθητές Του μιὰ διδασκαλία ἀτομικῆς σωτηρίας, ἀλλὰ τὴν «καινὴ ἐντολή» τοῦ «ἀγαπᾶτε ἀλλήλους».
Ἡ ἀγάπη, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ θέμα τῆς αὐριανῆς Κυριακῆς τῶν Ἀπόκρεω, εἶναι τὸ θεμέλιο καὶ ἡ οὐσία τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας.
Ἡ προσευχὴ γιὰ τοὺς «κεκοιμημένους» εἶναι μιὰ βασικὴ ἔκφραση τῆς Ἐκκλησίας σὰν ἀγάπης. Ζητᾶμε ἀπὸ τὸ Θεὸ νὰ θυμηθεῖ αὐτοὺς ποὺ καὶ μεῖς θυμόμαστε καὶ τοὺς θυμόμαστε ἀκριβῶς γιατί τοὺς ἀγαπᾶμε.
Προσευχόμαστε γι' αὐτοὺς, τοὺς συναντᾶμε «ἐν Χριστῷ» ὁ ὁποῖος, ἐπειδὴ εἶναι Ἀγάπη, ξεπερνάει τὸ θάνατο. Μέσα στὸ Χριστὸ δὲν ὑπάρχουν ζωντανοὶ καὶ πεθαμένοι, γιατί ὅλοι εἶναι «ζῶντες ἐν Αὐτῷ». Αὐτὸς εἶναι ἡ Ζωή. Ἀγαπώντας αὐτοὺς ποὺ εἶναι ἐν Αὐτῷ, ἀγαπᾶμε τὸ Χριστό. Αὐτὸ τὸ Σάββατο λοιπὸν, πρὶν τὴν Κυριακὴ τῆς Ἀπόκρεω, τελεῖται ἡ ἀκολουθία γιὰ τὴν ἀνάμνηση τῶν «προαπελθόντων».